მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე
“ლაზი” ეთნონიმია, რომლითაც ბერძენი ავტორები მოიხსენებდნენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის მოსახლეობას. ეს სიტყვა ცნობილია უკვე I-II საუკუნეებიდან. აღნიშნული რეგიონი, როგორც ცნობილია დასახლებული იყო ქართველური ტომებით. როგორც ცნობილია, ქართულ ისტორიულ წყაროებში სიტყვა „ლაზიკა“ არ გვხვდება. ის ყოველთვის ითარგმნებოდა („სოფელი მეგრელთა“ ან „სამეგრელო“) და იგულისხმებოდა ტრაპეზუნტის სანახები, სადაც, სომხური წყაროებით, „ეგრის“ ოლქი იყო განლაგებული. მაშასადამე, სიტყვა „ლაზიკა“ ქართული სამყაროსათვის უცხო იყო მისი სუფიქსის -“იკ“ გამო. მართლაც, ჩვენი აზრით, სიტყვა „ლაზიკა“ ნაწარმოებია სომხური ენისათვის დამახასიათებელი სუფიქსით „იკ“, ისევე, როგორც „უტიკ“, „ალზნიკ“, „პარსაიკ“, „კორსაიკ“ და სხვა. თუმცა მისი ფუძე „ლაზ“- ქართულია. სტრაბონის ცნობით ამ ფუძე „ლაზ“-ითაა ნაწარმოები ხალიბების აღმნიშვნელი ეთნონიმი „ალაზონები“ და მათი ქვეყნის სახელი – „ალაზონია“. ხალიბები ანუ ალაზონები მრავალრიცხოვანი ხალხი იყო. მათი ზოგიერთი საცხოვრისი შემდეგში სომხებმა დაიმკვიდრეს. მათ შორის უნდა ყოფილიყო სომხური პროვინცია სახელწოდებით – „ალზნიკ“. სიტყვა „ლაზიკ“ შესაძლოა იყოს „ალზნიკის“ ვარიაცია. აღსანიშნავია, რომ XI ს-ში „ალზნიკ“-ში განლაგებული იყო ლაზიკის საეპისკოპოსოების ერთი ჯგუფი. კიდევ ერთხელ შეიძლება აღინიშნოს, რომ ტრაპეზუნტის მხარეებისაკენ მცხოვრები ქართული ტომების ეთნონიმებში გვხვდება ქართველთა აღმნიშვნელი ეთნოფუძე „გრ“ სხვადასხვა ვარიაციებით, მაგალითად, ბექირების ტომი ცხოვრობდა ტრაპეზუნტიდან აფსაროსამდე და მათ ქვეყანას „ბექირიას“ უწოდებენ. ტრაპეზუნტი მდებარეობდა რეგიონში, რომელიც „მაკრონიად“ იწოდებოდა. ტრაპეზუნტის დასავლეთით ფარნაკია „ტიბარენიად“ იწოდებოდა. ყველა ტომის სახელში გამოიყოფა ზემოთ აღნიშნული ფუძე – „გრ“, „ქრ“, „კრ“, „ბგრ“. ბექირები – ბექირ = ბქრ =ბგრ მაკრონები – მაკრონ = კრ = გრ ტიბარები – ტიბარ = იბარ = ბრ ბექირები ცხოვრობდნენ იქ, სადაც შემდეგ ძიდრიტები, რომელსაც შემდეგ ეწოდა „ლაზიკა“. ამავე ეთნოფუძით უნდა იყოს ნაწარმოები ცნობილი ეთნოსახელები „კოლხი“ და „კოლხიდა“. „ნ. მარი ქართული სიტყვა „გლეხის“ შესახებ დასძენს – სოციალური ტერმინი გლეხი შესატყვისი სომხური „გრეჰ-იკ-ისა“, მდაბიური წოდებრივი სახელი. გლეხისაგან წარმოიქმნა „გლახაკი“, „გლახა“. „გლახა“ იგივე „კოლხია“, აღნიშნავს გლეხს ან მონას“ (ი. აბულაძე, შრომები, ტ. II, 1976, გვ. 168). ნ. მარი წერს „ძირითადი სოციალური ტერმინები კავკასიაში არის ეთნიკური წარმოშობისა, უდაბლესი ფენა ქართველებსა და სომხებში იწოდება კოლხების სახელის მიხედვით ქართულად „გლეხი“, სომხურად „გრეხიკი“ (ნ. მარი, ბათუმი, არდაგანი, ყარსი, პეტროგრადი, 1922, გვ. 31 (რუსულ ენაზე). „გლეხი“ შეიცავს ფუძე-ძირ „გლ“ ანუ „გრ“-ს ამ ფუძით კი იწოდებოდნენ ქართველები (გეორგიენ, გუგარქი, ეგრისი, გურია და ა.შ.) „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით მათ ზედა ფენად იქცნენ ე.წ. „მაკედონელები“ ანუ „არიან-ქართველები“. „მოქცევაჲს“ მიხედვით, შესაბამისად, მკვიდრი ქართველები კი იქცა ქვედა ფენად – გლეხად. ასე, რომ გლეხს კავშირი აქვს არა მხოლოდ სიტყვა „კოლხთან“, არამედ ზოგად ქართულ ეთნო ფუძესთან „გრ“, „გლ“-სთან. ეს ეთნო-ფუძე თითქმის ყველა ქართული ტომის სახელში ჩანს, მაგალითად, გეორგიენ, გურძ, მარგველი, გურული, ეგრელი, პროვინციები – გოგარენა, გუგარქ, გარისი, გარდაბანი და სხვა.
პარაგრაფი, მიტროპოლიტ ანანია ჯაფარიძის წიგნიდან
